Melanotan 2 przyciemnia skórę bez udziału słońca. W pierwszym badaniu u ludzi z 1996 roku wystarczyło pięć małych dawek podanych pod skórę, żeby twarz, górna część ciała i pośladki wyraźnie ściemniały. Efekt zmierzono aparatem, a nie tylko na oko. Poniżej znajdziesz, jak peptyd uruchamia opaleniznę, co dokładnie zmierzyli badacze z Uniwersytetu Arizony i czym melanotan 2 różni się od swojego starszego brata, z którego powstał zarejestrowany lek.
Jak melanotan 2 wywołuje opaleniznę?
Melanotan 2 naśladuje naturalny hormon alfa-MSH, który każe komórkom barwnikowym produkować ciemny pigment. Te komórki to melanocyty, leżące w dolnej warstwie naskórka. Na ich powierzchni znajduje się receptor MC1R. Gdy alfa-MSH albo jego syntetyczny odpowiednik zwiąże się z tym receptorem, melanocyt przestawia produkcję na eumelaninę.
Eumelanina to brązowo-czarny barwnik, który odpowiada za ciemny, trwały odcień skóry. Drugi rodzaj barwnika, feomelanina, ma kolor żółto-czerwony i słabiej chroni przed promieniowaniem. Naturalna opalenizna po słońcu powstaje tą samą drogą, tylko sygnałem startowym jest uszkodzenie skóry przez ultrafiolet. Melanotan 2 podaje ten sygnał bezpośrednio, więc melanocyt nie musi czekać na promieniowanie UV.
Czym jest melanotan 2?
Melanotan 2 to krótki, zamknięty w pierścień fragment hormonu alfa-MSH, zbudowany z siedmiu aminokwasów. Zaprojektowali go naukowcy z Uniwersytetu Arizony w Tucson, ci sami, którzy wcześniej stworzyli melanotan 1. Pierścień powstaje dzięki wiązaniu laktamowemu między dwoma aminokwasami. Taka budowa chroni cząsteczkę przed enzymami, które szybko rozkładają naturalny hormon.
Autorzy pierwszego badania klinicznego nazwali melanotan 2 analogiem o nadzwyczaj silnym działaniu melanotropowym. W testach laboratoryjnych wykazywał bardzo silne działanie na komórki barwnikowe. Z tej samej rodziny cząsteczek wywodzi się PT-141, czyli bremelanotyd, który powstał później jako lek na zaburzenia seksualne.
Co pokazało pierwsze badanie melanotanu 2 u ludzi?
Pierwsze badanie melanotanu 2 u ludzi wykazało przyciemnienie skóry po zaledwie pięciu dawkach. Pracę opublikowało czasopismo Life Sciences w 1996 roku. Wzięło w niej udział trzech zdrowych mężczyzn. Przez dwa tygodnie dostawali od poniedziałku do piątku zastrzyk podskórny, na przemian melanotan 2 i sól fizjologiczną. Uczestnik nie wiedział, co dostaje danego dnia.
Dawka startowa wynosiła 0,01 mg na kilogram masy ciała. Dwóch uczestników doszło stopniowo do 0,03 mg/kg, a jeden do 0,025 mg/kg. Tydzień po ostatniej dawce u dwóch z trzech mężczyzn skóra twarzy, górnej części ciała i pośladków była wyraźnie ciemniejsza. Zmianę potwierdził pomiar odbicia światła od skóry, czyli metoda, która przelicza kolor na liczbę.
Badacze uznali, że melanotan 2 ma działanie opalające u ludzi już przy pięciu niskich dawkach podawanych co drugi dzień. Jako dawkę do kolejnych badań pierwszej fazy wskazali 0,025 mg/kg na dobę. Tej rekomendacji nie trzeba traktować jako zalecenia dla kogokolwiek. To liczba z protokołu jednego badania na trzech osobach.
| Co zmierzono | Wynik w badaniu z 1996 roku |
|---|---|
| Liczba uczestników | 3 zdrowych mężczyzn |
| Sposób podania | podskórnie, co drugi dzień roboczy przez 2 tygodnie |
| Dawki | od 0,01 do 0,03 mg/kg |
| Przyciemnienie skóry | u 2 z 3 osób: twarz, górna część ciała, pośladki |
| Kiedy widoczne | tydzień po ostatniej dawce |
| Inne objawy | łagodne nudności, ziewanie z przeciąganiem się, samoistne erekcje przez 1-5 godzin |
Co melanotan 2 robi poza opalaniem?
Melanotan 2 działa nie tylko na skórę, bo receptory melanokortyny występują także w mózgu. W badaniu z 1996 roku u uczestników pojawiał się charakterystyczny zespół ziewania i przeciągania się. Zbiegał się w czasie z samoistnymi erekcjami, które trwały od godziny do pięciu godzin po dawce. Przy większości dawek zgłaszano łagodne nudności, niewymagające leków.
Przy najwyższej dawce, 0,03 mg/kg, jeden z dwóch uczestników odczuwał senność i zmęczenie drugiego stopnia według skali Światowej Organizacji Zdrowia. To właśnie działanie na erekcję skierowało dalsze prace nad tą rodziną cząsteczek w stronę leków na zaburzenia seksualne. Z tych badań wyrósł PT-141, opisany szerzej we wpisie melanotan 2 i PT-141.
Co wiadomo z badań nad podobnymi peptydami opalającymi?
Najwięcej danych o opalaniu bez słońca pochodzi z badań nad melanotanem 1, starszym analogiem alfa-MSH z tego samego laboratorium. Melanotan 1 działa na ten sam receptor MC1R, ale ma inną, liniową budowę. Jego wyniki pokazują, jak skóra reaguje na melanotropiny, choć nie wolno ich przepisywać wprost na melanotan 2.
- JAMA, 1991. 28 zdrowych mężczyzn dostało 10 zastrzyków w ciągu 12 dni. Skóra ściemniała zarówno u osób, które słabo się opalają, jak i u tych, które opalają się łatwo. Po placebo zmiany nie było. Najciemniejsza skóra wypadała od tygodnia do trzech tygodni po ostatniej dawce, mimo że uczestnicy stale używali kremu z wysokim filtrem.
- Photochemistry and Photobiology, 2000. U siedmiu ochotników ilość eumelaniny w skórze przedramienia wzrosła średnio o 98 procent, a w skórze czoła o 49 procent. Ilość feomelaniny się nie zmieniła. Opalenizna była więc zbudowana z ciemnego, ochronnego barwnika.
- Archives of Dermatology, 2004. Osoby, które łączyły melanotan 1 ze słońcem, opalały się mocniej niż grupa tylko na słońcu. Opalenizna utrzymywała się co najmniej trzy tygodnie dłużej. Grupa bez peptydu potrzebowała o 50 procent więcej czasu na słońcu, żeby osiągnąć ten sam odcień. W jednej z części badania skóra osób z peptydem miała też o 47 procent mniej komórek oparzeniowych po naświetleniu.
Te trzy prace pokazują mechanizm, który działa także w przypadku melanotanu 2. Syntetyczna melanotropina przestawia melanocyty na eumelaninę, a opalenizna rośnie jeszcze przez kilka tygodni po zakończeniu podawania.
Czym melanotan 2 różni się od melanotanu 1 i afamelanotydu?
Melanotan 2 jest krótszy i silniejszy niż melanotan 1, ale działa szerzej, bo pobudza także receptory w mózgu. Melanotan 1 otrzymał międzynarodową nazwę afamelanotyd. Pod nazwą handlową Scenesse został zarejestrowany w Unii Europejskiej 22 grudnia 2014 roku. Wskazaniem jest zapobieganie reakcjom fototoksycznym u dorosłych z protoporfirią erytropoetyczną, rzadką chorobą, w której światło słoneczne wywołuje silny ból skóry.
| Cecha | Melanotan 2 | Melanotan 1 (afamelanotyd) |
|---|---|---|
| Budowa | 7 aminokwasów, zamknięte w pierścień | pełny łańcuch alfa-MSH, liniowy |
| Główny efekt w badaniach | opalenizna, samoistne erekcje, nudności | opalenizna |
| Status | brak rejestracji, materiał badawczy | lek Scenesse, implant podskórny co 2 miesiące |
| Największe badanie | 3 osoby (1996) | 168 pacjentów w dwóch badaniach (2015) |
W badaniach opublikowanych w New England Journal of Medicine w 2015 roku afamelanotyd wydłużył czas bez bólu spędzany na słońcu. W amerykańskiej części mediana wyniosła 69,4 godziny wobec 40,8 godziny na placebo. To pierwszy dowód, że syntetyczna melanotropina daje skórze realną ochronę przed światłem, a nie tylko kolor.
Czego o melanotanie 2 nie wiadomo?
Melanotan 2 nie przeszedł dużych badań klinicznych i nie ma rejestracji jako lek w żadnym kraju. Jedyne opublikowane badanie opalania objęło trzy osoby i trwało dwa tygodnie. Nie ma danych o stosowaniu przez wiele miesięcy ani o tym, jak długo opalenizna utrzymuje się po zakończeniu podawania.
Nowozelandzki serwis dermatologiczny DermNet opisuje u osób stosujących melanotan 2 ciemnienie istniejących znamion i pojawianie się nowych. Takie zmiany utrudniają ocenę skóry przez dermatologa, dlatego znamiona warto obejrzeć u lekarza przed rozpoczęciem badań i regularnie w ich trakcie. Status peptydów sprzedawanych jako materiał badawczy opisuje wpis o statusie prawnym peptydów w Polsce.
Gdzie kupić melanotan 2 i ile kosztuje?
W sklepie melanotan 2 jest dostępny w fiolkach po 10 mg liofilizatu dwóch marek. MT-2 10 mg Genheal kosztuje 90 zł. MT-2 10 mg Bio-Peptide kosztuje 95 zł. Obie wersje, opis cząsteczki i cenę za miligram zestawia strona melanotan 2.
Fiolka zawiera proszek, który przed użyciem rozpuszcza się w wodzie bakteriostatycznej. Całą procedurę krok po kroku opisuje wpis o rekonstytucji peptydu. Nierozpuszczony liofilizat najlepiej trzymać w lodówce, z dala od światła.
Najczęstsze pytania
Czy melanotan 2 opala bez słońca?
Tak. W badaniu z 1996 roku skóra dwóch z trzech uczestników ściemniała po pięciu dawkach, bez celowego opalania. Podobne peptydy przyciemniały skórę nawet u osób używających kremu z filtrem.
Po jakim czasie widać opaleniznę po melanotanie 2?
W badaniu z 1996 roku przyciemnienie zmierzono tydzień po ostatniej dawce. W badaniach nad melanotanem 1 skóra była najciemniejsza od tygodnia do trzech tygodni po zakończeniu podawania.
Jak działa melanotan 2 na skórę?
Wiąże się z receptorem MC1R na melanocytach i przestawia je na produkcję eumelaniny, czyli ciemnego barwnika. To ta sama droga, którą uruchamia słońce.
Czym melanotan 2 różni się od melanotanu 1?
Melanotan 2 jest krótszy, zamknięty w pierścień i działa także na receptory w mózgu. Melanotan 1, czyli afamelanotyd, jest zarejestrowany w UE jako lek Scenesse, a melanotan 2 nie ma rejestracji.
Czy melanotan 2 jest zarejestrowanym lekiem?
Nie. Melanotan 2 nie ma rejestracji w żadnym kraju i jest sprzedawany jako materiał do badań. Zarejestrowany jest tylko spokrewniony afamelanotyd oraz bremelanotyd, czyli PT-141.
Źródła
- Dorr RT, Lines R, Levine N i in. Evaluation of melanotan-II, a superpotent cyclic melanotropic peptide in a pilot phase-I clinical study. Life Sciences, 1996, 58(20): 1777-1784. https://doi.org/10.1016/0024-3205(96)00160-9
- Levine N, Sheftel SN, Eytan T i in. Induction of skin tanning by subcutaneous administration of a potent synthetic melanotropin. JAMA, 1991, 266(19): 2730-2736. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1658407/
- Dorr RT, Dvorakova K, Brooks C i in. Increased eumelanin expression and tanning is induced by a superpotent melanotropin [Nle4-D-Phe7]-alpha-MSH in humans. Photochemistry and Photobiology, 2000, 72(4): 526-532. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11045725/
- Dorr RT, Ertl G, Levine N i in. Effects of a superpotent melanotropic peptide in combination with solar UV radiation on tanning of the skin in human volunteers. Archives of Dermatology, 2004, 140(7): 827-835. https://doi.org/10.1001/archderm.140.7.827
- Langendonk JG, Balwani M, Anderson KE i in. Afamelanotide for Erythropoietic Protoporphyria. New England Journal of Medicine, 2015, 373(1): 48-59. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1411481
- Europejska Agencja Leków. Scenesse (afamelanotyd), europejskie publiczne sprawozdanie oceniające. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/scenesse
- DermNet. Melanotan II. https://dermnetnz.org/topics/melanotan-ii